ιστορικό δημοσιεύσεων

Καλώς ήρθατε! στον προσωπικό δικτυακό τόπο του Βασίλη Συμεωνίδη

αρχική

 

φιλολογικά

 
έκθεση α΄ λυκείου
 
έκθεση β΄ λυκείου
 
έκθεση γ΄ λυκείου
 

λογοτεχνία

 

αρχαία

 

ιστορία σχολική

 

ιστορία

 

φιλοσοφία
 
εκτός ύλης
 
συζητώντας
 
εργασίες συναδέρφων
 
ιδέες διδασκαλίας
 
επικοινωνία

.................................

Βασίλης Συμεωνίδης

δικτυακός τόπος

με εκπαιδευτικό και διδακτικό σκοπό

 

 

η αντιγραφή είναι ελεύθερη με την υπενθύμιση ότι η αναφορά στην πηγή τιμά αυτόν που την κάνει

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

 
 
 

τεχνική υποστήριξη

Σταυρούλα Φώλια

η χρήση της δοτικής

με βάση το βιβλίο του Α.Β. Μουμτζάκη, Αρχαία Ελληνικά Α΄ Λυκείου (ΟΕΔΒ, 1995) σελ. 180-184

 και σε .doc

 

Η δοτική χρησιμοποιείται ως

α) ετερόπτωτος προσδιορισμός

β) επιρρηματικός προσδιορισμός

γ) αντικείμενο

δ) δοτική προσωπική

 

α) Η δοτική ως ετερόπτωτος προσδιορισμός προσδιορίζει κυρίως επίθετα που σημαίνουν ωφέλεια ή βλάβη, φιλία ή έχθρα, ισότητα ή ομοιότητα κτλ. (βλ. τις ίδιες σημασίες παρακάτω στα ρ.):

Ἡ Ἀσία πολεμία τοῖς Ἀθηναίοις ἧν.

Ἐπλάσαντο εἰκόνα ὁμοίαν τω νεκρῷ.    

(Βλ. ΣΑΕ § 36-37).

 

β) Η δοτική ως επιρρηματικός προσδιορισμός προσδιορίζει ρήματα, ή και άλλες λέξεις, και σημαίνει όργανο ή μέσο (δοτική οργανική ή του μέσου), τρόπο, χρόνο κτλ.:

Δεῖ τοὺς παῖδας ἄγειν παραινέσεσι καί λόγοις.

Τά τείχη κατέσκαπτον πολλῇ προθυμίᾳ.

Τῇ πρώτῃ ἡμέρᾳ ἀφίκοντο ἐπί τόν ποταμόν.   

(Βλ. ΣΑΕ § 44).

 

γ) Η δοτική ως αντικείμενο χρησιμοποιείται με ρήματα που σημαίνουν φιλική ή εχθρική διάθεση, ομοιότητα, ισότητα κτλ.

Διομέδων ἐβοήθει Κόνωνι.

Ἡμεῖς ἀπιστοῦμεν Λακεδαιμονίοις.

Φιλοσόφῳ ἐοικας, ὦ νεανίσκε.

Βλ. ΣΑΕ § 52 και πίνακα 4 της § 56.

 

δ) Με το ρήμα εἰμί (και με τα ρ. γίγνομαι και ὑπάρχω) βρίσκουμε συχνά μια δοτική που δείχνει πρόσωπο και λέγεται δοτική προσωπική.

Πολλαὶ ἐλπίδες ἡμῖν εἰσι σωτηρίας.

Η δοτική προσωπική βρίσκεται επίσης και με άλλα ρήματα:

Διέφθαρτο τῷ Κροίσῳ ἡ ἐλπίς (=έχει χαθεί για τον Κρ. η ελπίδα).

(Πβ. ν.ε. γενική προσωπική: Να μου φιλήσεις τα παιδιά).

Βλ. ΣΑΕ § 53

 

•• Η δοτική προσωπική είναι συχνή με απρόσωπα ρήματα ή απρόσωπες εκφράσεις και δείχνει το πρόσωπο για το οποίο γίνεται λόγος (τα απρόσωπα ρήματα μόνα τους δε φανερώνουν πρόσωπο):

Ἐξέστω Κλαζομενίοις άσχημονεῖν.

Ἄξιον ἧν τοῖς ζῶσιν πενθεῖν τούς τεθνεῶτας.  

Βλ. ΣΑΕ § 53.

•• Η δοτική προσωπική με τα ρηματικά επίθετα σε -τέος ή με παθητικά ρήματα σε παρακείμενο ή υπερσυντέλικο δείχνει το πρόσωπο που ενεργεί:

Ὁ ποταμός ἐστιν ἡμῖν διαβατέος (=πρέπει εμείς να περάσουμε τον ποταμό)

Ταῦτα Θεμιστογένει γέγραπται (=αυτά έχουν γραφεί από τον Θεμιστογένη).

Ασκήσεις

1. Να βρεις ποιες λέξεις προσδιορίζουν ή συμπληρώνουν οι δοτικές και με ποιο τρόπο (ως ετερόπτωτοι ή ως επιρρηματικοί προσδιορισμοί, ως δοτικές προσωπικές ή ως αντικείμενα):

α) Ταῦτα τοῖς δούλοις μᾶλλον ἤ τοῖς ἐλευθέροις πρέπει.

β) Ἔπαινοι είσιν ὠφέλιμοι τοῖς έλευθέροις ἀνθρώποις.

γ) Δεῖ ἐναλλάξ χρῆσθαι ταῖς ἐπιπλήξεσι καὶ τοῖς ἐπαίνοις.

δ) Τοὺς παῖδας ἐν αἰσχύνῃ ποιούμεθα ταῖς έπιπλήξεσιν.

ε) Τῇ ἀχαριστίᾳ ἕπεται ἡ ἀναισχυντία.

στ) Ἱπποχράτης τήν θύραν τῇ βαχτηρίᾳ πάνυ σφόδρα έκρουε.

ζ) Οὗτος φθονεῖ τούτοις οὓς οἱ ἄλλοι ἐλεοῦσιν.

η) Πρόσοδος δέ μοι οὐκ ἔστιν ἄλλη πλήν ταύτης.

θ) Τοῖς ἀδυνάτοις οὐκ ἔστιν ὑβριζομένοις ἀμύνεσθαι.

ι) Τοῖς Λακεδαιμονίοις ταῦτα δοκεῖ καὶ τοῖς συμμάχοις τοῖς παρούσιν.

ια) Ἰλιὰς Ὁμήρῳ πεποίηται.

 

2. Να συμπληρώσεις τις προτάσεις με τον κατάλληλο τύπο των λέξεων:

α) Πλησίαζε ἀεὶ ……... (οί φρονιμώτατοι).

β) Διχῇ (με δυο τρόπους) βοηθητέον τοῖς πράγμασιν ……... (ἡμεῖς).

γ) ……... προσήκει καλοκαγαθία ἀλλ’ οὐ ῥαδιουργία (ἡ βασιλεία).

δ) Στράτευμα συνελέγετο ……... ἐν Χερρονήσῳ (ὁ Κῦρος).

ε) Τισσαφέρνης ἐπεβούλευε  ……... (αἱ πόλεις).

στ) Οἱ στρατηγοὶ ἤριζον ……... καὶ οὐκ ἐπείθοντο ... (ἀλλήλ ... , ὁ ναύαρχος).

ζ) Πολεμητέον ……... , ὡς πρότερον ……... δεδήλωται (ἡμεῖς, ἐγώ).

Να βρεις σε ποια παραδείγματα η δοτική δείχνει το πρόσωπο που ενεργεί.

 

3. Να συμπληρώσεις τις προτάσεις με τις λέξεις σε γενική ή δοτική:

α) Καὶ αἱ πόλεις ……... , ὅθεν ἐσμέν,  πείθονται ……... (ἡμεῖς, Λακεδαιμόνιοι).

β) Ού χρή ......... ἀμελεῖν (οἱ διδασκαλικοί λόγοι).

γ) Πολλοῖς ......... ἐδόκει ἀναχωρητέον πρὸς τὸν Ἰσθμον καὶ ἐνταῦθα ...... ἀντιτάξασθαι (οἱ στρατηγοί, οἱ πολέμιοι).

δ) ......... μέν, ὦ Μιλήσιοι, ἀνάγκη ......... πείθεσθαι (ἐγώ, οἱ ἄρχοντες).

ε) Οὗτοι ......... ἀμελοῦντες ……... ἐπιμελοῦνται (τὰ οἰκεῖα, τὰ ἀλλότρια).

στ) Οὐχ ἥκομεν ……... πολέμιοι, εἰ μὴ ……... ἐρᾶτε (ὑμεῖς, πόλεμος).

 

 

4. Να συμπληρώσεις τις προτάσεις με μιαν από τις δυο λέξεις:

α) Νῦν δῆλον ……... ἐγένετο ὅτι βασιλεὺς εὔνους ……... ἐστιν (ἡμῖν-ἡμῶν, ὑμῖν-ὑμῶν).

β) Οὗτος ……... ἐπιμελητής ἐλέγετο εἶναι (ἴπποις-ἴππων).

γ) Οἱ στρατιῶται εὐπειθεῖς ……... ἦσαν (τοῦ λοχαγοῦ - τῷ λοχαγῷ).

δ) Οὗτος ἦν ......... ἀμνήμων (τοῖς θεοῖς – τῶν θεῶν).

ε) Οἰκοῦσι χώραν ὅμορον ……... (τῇ Λακεδαίμονι – τῆς Λακεδαίμονος).

στ) Οἱ πονηροὶ ……... ὅμοιοί εἰσι (ἀλλήλοις - ἀλλήλων).

 

δες και το κείμενο [Δοκεῖ γάρ που ταῦτα τοῖς δούλοις μᾶλλον ἢ τοῖς ἐλευθέροις πρέπειν]

Ερασιτεχνική δημιουργία τον Οκτώβριο του 2004.  Τελευταία ενημέρωση:  Κυριακή, 08 Μαρτίου 2015.